Ο Ben Allanach για το θέμα της Ανοικτής Πρόσβασης

Ο Ben Allanach είναι καθηγητής θεωρητικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Δεν κρύβει την ενόχληση του για το γεγονός πως δημόσιοι πόροι καταλήγουν χωρίς λόγο σε εκδοτικούς οίκους, και έτσι του δίνω εδώ το βήμα να μας αναλύσει την άποψη του πάνω σε αυτό το ζήτημα…

Πρόσφατα, βρέθηκα στη θέση να πρέπει να πληρώσω μερικές χιλιάδες λίρες σε ερευνητικά περιοδικά, έτσι ώστε να διασφαλίσω πως θα μπορέσει ο καθένας ανά τον κόσμο να διαβάσει την ερευνητική μου εργασία. Και αυτό, παρά το ότι ήταν ήδη ελεύθερα διαθέσιμη στο διαδίκτυο, παρόλο που έχει παραχθεί με δικό μου κόπο και που άλλοι ακαδημαϊκοί θα καθίσουν να την αξιολογήσουν (στο λεγόμενο peer review) χωρίς να πληρωθούν, και παρά το γεγονός πως εγώ είμαι αυτός που έχει δημιουργήσει όλα τα γραφικά και έχει κάνει την στοιχειοθεσία (typesetting).

Πιθανώς να έχετε ακούσει για την προσπάθεια που γίνεται τελευταία ώστε να συνυπογράψουν ερευνητές στο εκδοτικό μοντέλο της Ανοικτής Πρόσβασης. Η Ανοικτή Πρόσβαση θέτει κάποιους …αστείους στόχους: πως θα πρέπει οι ερευνητικές δημοσιεύσεις που έχουν χρηματοδοτηθεί από το δημόσιο να είναι ελεύθερα διαθέσιμες στον καθένα, σε κάθε μεριά του πλανήτη. Το πρόβλημα είναι τώρα, πως ζητείται από τους ερευνητές να πληρώσουν ένα ποσό στις εκδοτικές εταιρίες ώστε να κάνουν αυτοί «ανοιχτή» την κάθε δημοσίευση. Τα χρήματα αυτά (τα οποία δεν είναι καθόλου λίγα) διατίθενται από το κράτος, το οποίο δεσμεύει ένα μέρος του προϋπολογισμού για τον συγκεκριμένο σκοπό. Προσωπικά, γράφω τέσσερα ή και περισσότερα papers τον χρόνο, και για τα τελευταία δύο που έγραψα πρόσφατα, το ποσό ανήλθε στις 2000 λίρες περίπου για το καθένα. Μου προκαλεί μεγάλη απορία το γεγονός πως δεν μπορώ να αποφύγω την πληρωμή αυτού του ποσού μιας και η δημοσίευση μου είναι ελεύθερα διαθέσιμη στο διαδίκτυο, αλλά υπάρχει μία κινητικότητα σε αυτό το πεδίο και ελπίζω πως κάτι θα αλλάξει στο μέλλον.

Οι οίκοι που δημοσιεύουν ερευνητικές εργασίες δραστηριοποιούνται σε έναν τομέα που περνάει πολλές αλλαγές. Από τη μία πλευρά, η δουλειά τους έχει γίνει πολύ ευκολότερη με τον ερχομό του υπολογιστή και του διαδικτύου. Υπάρχει λογισμικό πλέον με το οποίο μπορούν οι ερευνητές να κάνουν τη στοιχειοθεσία και να δημιουργήσουν τις εικόνες και τις εξισώσεις. Επιπλέον, υπάρχει και το διαδίκτυο για να στείλεις και να διαθέσεις τα άρθρα, οπότε η κυκλοφορία των δημοσιεύσεων έχει γίνει πολύ απλούστερη υπόθεση. Απλά πληρώνουν σε μερικούς ερευνητές ένα μικρό ποσό ως συντάκτες, και αυτοί είναι που θα επιλέξουν με τη σειρά τους ποιοι θα είναι οι ερευνητές που θα αξιολογήσουν την κάθε εργασία. Οι τελευταίοι κάνουν την αξιολόγηση χωρίς να πληρώνονται· λαμβάνουν τις εργασίες μέσω του διαδικτύου ή με email, αποφασίζουν εάν η εργασία αξίζει να δημοσιευθεί, και κατά πόσο χρειάζεται να γίνουν διορθώσεις. Τα ερευνητικά περιοδικά λαμβάνουν χιλιάδες συνδρομές από πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο. Είναι, έως έναν βαθμό, εύκολο χρήμα και παρατηρείται τελευταία μία άνθιση σε περιοδικά, αφού το αντιλαμβάνονται αυτό και οι εταιρίες: Εγώ λαμβάνω τακτικά emails από νέα περιοδικά που μου ζητάνε να γίνω συντάκτης ή που με προσκαλούν να γράψω ένα άρθρο για κάποιο «ειδικό τεύχος» του περιοδικού.

Το να δημοσιευθεί η εργασία σου σε ένα περιοδικό υψηλού κύρους είναι ένα είδος αναγνώρισης. Εάν έχεις πολλές τέτοιες στο βιογραφικό σου, θα σε βοηθήσει να βρεις μία καλή δουλειά ή να λάβεις τη χρηματοδότηση για την επόμενή σου έρευνα. Στέλνει επίσης και ένα μήνυμα προς τους υπόλοιπους πως η δουλειά αυτή είναι σοβαρή και πως δεν έχει γίνει πρόχειρα ή βιαστικά. Προσωπικά, είμαι υπέρ της διαδικασίας του peer review βασικά για δύο λόγους: Κατ’ αρχήν, γίνεται ένας πρώτος έλεγχος για τρανταχτά λάθη, ενώ μπορεί ο κριτής να δώσει και πολύ χρήσιμες συμβουλές στον ερευνητή, πολλές φορές βελτιώνοντάς την. Κατά δεύτερον, η ψυχολογική πίεση των ερευνητών, στην προσπάθεια τους να δημοσιευθεί η εργασία τους σε αναγνωρισμένα περιοδικά, βοηθάει ώστε να κρατηθεί ένα υψηλό επίπεδο στις εργασίες.

Οι φυσικοί, οι επιστήμονες των υπολογιστών, οι μαθηματικοί, οι στατιστικολόγοι, οι ποσοτικοί βιολόγοι και οι ποσοτικοί οικονομολόγοι δουλεύουν με τον ιστότοπο xxx.arXiv.org εδώ και 20 χρόνια, και όντως αυτό λειτουργεί εξαιρετικά καλά. Ανεβάζουμε εκεί κάθε μας δημοσίευση και αυτή είναι διαθέσιμη, από την επόμενη μέρα, στον καθένα, ώστε να τη διαβάσει και να την εκτυπώσει. Μετά από μία βδομάδα, περιμένουμε για σχόλια από την επιστημονική κοινότητα (συνήθως μέσω email) και κάνουμε τις κατάλληλες αλλαγές. Στη συνέχεια, υποβάλλουμε την εργασία σε κάποιο ερευνητικό περιοδικό και εάν ο κριτής από το περιοδικό αναφέρει πως χρειάζονται κάποιες αλλαγές, τις πραγματοποιούμε και επαναδημοσιεύουμε την καινούρια έκδοση του άρθρου στο arXiv. Το πρώτο πράγμα που κάνω, με το που αρχίζω τη δουλειά κάθε μέρα, είναι να διαβάσω τους τίτλους και τις περιλήψεις από τα άρθρα σωματιδιακής φυσικής της προηγούμενης ημέρας στο arXiv . Εάν κάποιο από αυτά φαίνεται ενδιαφέρον, κλικάρω πάνω του και το διαβάζω. Επίσης, κάθε φορά που ανεβάζεις ένα paper στο arXiv, αυτό λαμβάνει μία ημερομηνία και τον ακριβή χρόνο της αποστολής, κάτι το οποίο αμέσως διευθετεί ζητήματα του στυλ ποιος έκανε τι και πότε (οι νεότερες εκδόσεις συνδέονται επίσης με την ημερομηνία της αποστολής τους, και ως αναγνώστης μπορείς να επιλέξεις ποια θες να διαβάσεις). Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν το arXiv για πολλά διαφορετικά είδη έρευνας: από πληροφορίες σχετικά με το πόσες παραπομπές έχει μία εργασία, μέχρι και γενικού τύπου έρευνα πάνω σε κάποιον επιστημονικό τομέα. Για παράδειγμα μία ευφυέστατη εφαρμογή χρησιμοποιεί το arXiv ώστε να χαρτογραφήσει τους επιστημονικούς τομείς με τις δημοσιεύσεις και τις παραπομπές αυτών.

Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πληρώνουμε για την Ανοικτή Πρόσβαση τους εκδότες, δίνοντας τους ουσιαστικά λεφτά των φορολογούμενων που θα μπορούσαν να διατεθούν στην έρευνα αυτήν καθ’ εαυτήν. Η στοιχειοθεσία που έχουν οι δημοσιεύσεις στο arxiv δεν είναι ακριβώς η ίδια με  αυτή του περιοδικού, και δεν έχουν ελεγχθεί από το περιοδικό, αλλά όλες οι ουσιώδεις πληροφορίες είναι εκεί. Δωρεάν.

Οπότε γιατί δεν χρησιμοποιούν όλοι το arXiv; Για παράδειγμα, η ιατρική, βιολογική και χημική έρευνα δεν δημοσιεύεται εκεί· το ίδιο και οι ανθρωπιστικές ή οι άλλες επιστήμες. Ναι, υπάρχουν οικονομικά συμφέροντα: αυτοί που χρηματοδοτούνται από επιχειρήσεις που δεν θέλουν οι ανταγωνιστικές εταιρίες να δουν τα αποτελέσματα τους. Αλλά σίγουρα είναι τέτοιοι χρηματοδότες κατά της κάθε μορφής δημοσίευσης ;

Υπάρχουν κάποιες ανησυχίες για το πως δουλεύει το arXiv από ερευνητές που δεν είχαν το προνόμιο να το χρησιμοποιούν στην επιστήμη τους. Ανησυχούν πως οι εκδότες πιθανώς να κάνουν αγωγή εναντίων σου εάν ανεβάσεις το paper πρώτα στο arXiv. Τα επιστημονικά περιοδικά με τη μεγαλύτερη αναγνώριση στην πραγματικότητα επιτρέπουν τη δημοσίευση στο arXiv (αν και πιθανώς να μην έχεις τη δυνατότητα να ανεβάσεις βελτιωμένη έκδοση μετά τη συντακτική επιμέλεια-αξιολόγηση). Άλλα περιοδικά δέχονται την ύπαρξη του arXiv ως πραγματικότητα εδώ και δεκαετίες. Η δύναμη είναι στα χέρια του συγγραφέα: εάν κάποιος εκδοτικός οίκος αποφάσιζε να μην επιτρέψει τη δημοσίευση στο arXiv, πολύ απλά θα σταματούσαμε να του στέλνουμε τις εργασίες μας· για αυτούς που το χρησιμοποιούν, το arXiv είναι πλέον ένα αναπόσπαστο κομμάτι της επιστημονικής τους δραστηριότητας.

Αναμφισβήτητα, τώρα είναι η στιγμή ώστε κάθε τομέας να οργανώσει το παγκόσμιο του αποθετήριο, όπως αυτό στο arXiv, και για τους ερευνητές να αρχίσουν να δημοσιεύουν τις εργασίες τους εκεί. Αυτό θα διασφάλιζε πως οι στόχοι του μοντέλου της Ανοικτής Πρόσβασης θα επιτυγχάνονται χωρίς τις ορδές των δημοσίων πόρων να ξοδεύονται παραπλεύρως.

Αρχικό Άρθρο: Guest Post: Ben Allanach, On Open Access
19 Δεκεμβρίου 2014

Να σημειώσω επίσης πως σήμερα, Παρασκευή 16/1, έχουμε στην Αθήνα τη δεύτερη και τελευταία ημέρα του διεθνούς συνεδρίου με τίτλο «Η Ανοικτή Πρόσβαση στα Ερευνητικά Δεδομένα ως μοχλός για την Ανοικτή Επιστήμη» το οποίο μπορεί να παρακολουθήσει όποιος θέλει απευθείας από εδώ. Θα έπρεπε να το είχα ανεβάσει νωρίτερα, αλλά δυστυχώς δεν βρήκα χρόνο. Παρεμπιπτόντως, για όποιον ενδιαφέρεται, έχουμε φτιάξει πρόσφατα μία σελίδα στο Facebook με έναν συμφοιτητή μου για τις προσεχείς ομιλίες και συνέδρια Φυσικής και Μαθηματικών στην Ελλάδα και ανεβάζουμε εκεί ό,τι βρίσκουμε.

Και για κλείσιμο ένα βίντεο από το μακρινό 1967, μία περιήγηση στο CERN:

About qdsgreek

Greek version of "A Quantum Diaries Survivor" blog
This entry was posted in Γενικά. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s